Senator Durbin vừa công khai ủng hộ Credit Card Competition Act. Một lần nữa, Washington lại nhắm vào Visa và Mastercard.
Đọc xong bản tin ngắn ngủi đó, tôi chỉ biết cười. Ồ, lại một đòn nữa từ phía chính trị gia? Nhưng khoan. Nếu anh đã từng đào sâu vào cấu trúc thanh toán Mỹ, anh sẽ thấy: cái gọi là “cạnh tranh” trong thị trường thẻ tín dụng thực ra là một trò đùa. Visa và Mastercard chiếm hơn 80% thị trường. Họ tự định giá, tự đặt luật chơi. Và giờ, một đạo luật mới muốn buộc họ phải mở cửa cho các mạng lưới routing khác.
Nhưng câu chuyện thú vị không nằm ở chính sách. Nó nằm ở chỗ: blockchain đã âm thầm xây xong hạ tầng để thay thế hoàn toàn mô hình này – và Credit Card Competition Act có thể vô tình mở cánh cửa cho nó.
Context: Vì sao Visa/Mastercard lại là mục tiêu?
Hãy nhìn vào bản chất. Visa và Mastercard không phải ngân hàng. Họ là những mạng lưới trung gian. Mỗi giao dịch thẻ tín dụng, họ thu phí interchange (phí chuyển đổi) – trung bình 1.5-3.5% giá trị giao dịch. Năm 2023, riêng Visa thu về hơn 32 tỷ USD từ phí dịch vụ. Con số đó đến từ đâu? Từ người tiêu dùng cuối cùng, qua các merchant.
Credit Card Competition Act (CCCA) không phải chuyện mới. Nó đã được đề xuất từ năm 2022. Ý tưởng: buộc các ngân hàng phát hành thẻ phải hỗ trợ ít nhất hai mạng lưới routing độc lập (giống như Durbin Amendment đã làm với debit card năm 2010). Nếu một mạng tính phí quá cao, merchant có thể chọn routing qua mạng rẻ hơn.
Nghe có vẻ hợp lý. Nhưng vấn đề: Visa và Mastercard sở hữu hạ tầng routing. Họ kiểm soát cả tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng thực, và quan hệ với ngân hàng. Một mạng mới muốn vào? Phải đầu tư hàng trăm triệu USD để xây hệ thống, ký hợp đồng với hàng nghìn ngân hàng, và đáp ứng yêu cầu bảo mật khắt khe. Kết quả: không ai vào được. Độc quyền vẫn vững.
Core: Blockchain có thể làm gì mà Visa không làm được?
Đây là phần tôi muốn nói. Là một người đã audit smart contract từ năm 2017, tôi thấy rõ: CCCA đang cố gắng giải quyết vấn đề bằng cách “thêm một mạng nữa” – nhưng bản chất vẫn là mô hình tập trung. Còn blockchain, với tính chất phi tập trung và không cần cấp phép, có thể phá vỡ hoàn toàn logic đó.
1. Routing tự động thông qua smart contract.
Tưởng tượng: một giao dịch thẻ tín dụng được thực hiện. Thay vì phải chọn một trong hai mạng (Visa hoặc Mastercard), merchant có thể deploy một smart contract trên Ethereum hoặc Layer 2, cho phép nhiều “validator” cạnh tranh để xử lý giao dịch. Ai đưa ra phí thấp nhất, thời gian xử lý nhanh nhất, sẽ được chọn. Tất cả tự động, không cần thương lượng.
Điều này không mới. Các dự án như Request Network, Flexa, hay thậm chí là Uniswap đã chứng minh: cơ chế routing dựa trên on-chain competition hoàn toàn khả thi. Vấn đề chỉ là quy mô và khả năng tương thích với hệ thống ngân hàng truyền thống.
2. Giảm phí interchange về gần bằng 0.
Phí interchange tồn tại vì Visa/Mastercard là “trung gian đáng tin cậy”. Họ đảm bảo thanh toán, xử lý tranh chấp, và cung cấp bảo mật. Nhưng trên blockchain, những chức năng đó có thể được thực hiện bởi smart contract và cơ chế escrow. Phí giao dịch trên Ethereum L2 hiện nay chỉ khoảng 0.01-0.05 USD. Nếu thanh toán được thực hiện bằng stablecoin (USDC, USDT) và routing được tối ưu, merchant có thể tiết kiệm 2-3% doanh thu.
3. Dữ liệu giao dịch thuộc về người dùng.
Một trong những lợi thế lớn nhất của Visa/Mastercard là dữ liệu. Họ biết bạn mua gì, ở đâu, khi nào. Và họ bán dữ liệu đó cho bên thứ ba. Trên blockchain, nếu sử dụng zero-knowledge proof hoặc private transaction (như trên Aztec, Nightfall), merchant chỉ cần biết giao dịch đã được xác thực, mà không cần biết chi tiết. Điều này phù hợp với xu hướng bảo vệ quyền riêng tư toàn cầu.
Contrarian: Vì sao blockchain chưa thể thay thế Visa/Mastercard ngay?
Đừng vội mừng. Tôi là ENTP, tôi thích phản biện lại chính mình.
Thứ nhất: Tốc độ. Visa xử lý 24,000 giao dịch mỗi giây (TPS). Ethereum mainnet chỉ ~15 TPS. Layer 2 (Optimism, Arbitrum) đạt 2,000-4,000 TPS. Chưa đủ. Nhưng với Danksharding (sau Dencun) và các giải pháp sovereign rollup, con số đó có thể lên 100,000 TPS trong 2-3 năm tới. Đó là lý do tôi đã đầu tư vào Celestia từ sớm.
Thứ hai: Chấp nhận từ người dùng. Người tiêu dùng không quan tâm đến routing. Họ chỉ muốn swipe thẻ và mọi thứ hoạt động. Để thay đổi thói quen, cần một ứng dụng “killer” – như Apple Pay nhưng chạy trên blockchain. Và điều đó cần sự hợp tác với các ngân hàng phát hành thẻ, những người đang có lợi nhuận từ phí interchange.
Thứ ba: Rủi ro quy định. Chính phủ Mỹ có thể thích CCCA, nhưng họ sẽ không thích một hệ thống thanh toán phi tập trung không thể kiểm soát. Nếu blockchain thực sự lấy đi 30% thị phần thẻ tín dụng, tôi cá là sẽ có một “Stablecoin Regulation Act” mới được đưa ra.
Takeaway: Ai sẽ hưởng lợi từ cuộc chơi này?
Đừng nhìn vào Visa và Mastercard. Họ vẫn sẽ tồn tại, nhưng lợi nhuận biên sẽ giảm. Cơ hội thực sự thuộc về các dự án blockchain đang xây dựng hạ tầng thanh toán phi tập trung: những giao thức routing thông minh, stablecoin, và các giải pháp tuân thủ quy định.
Tôi đã quan sát thị trường này 18 năm. Mỗi lần một đạo luật lớn ra đời, nó luôn tạo ra một “bản lề” – một điểm mà công nghệ mới có thể nhảy vào. Credit Card Competition Act, dù có được thông qua hay không, đã cho thấy: mô hình Visa/Mastercard đã lỗi thời. Câu hỏi duy nhất là: ai sẽ là người xây cây cầu blockchain để băng qua dòng sông thanh toán đó?
Tôi đang đặt cược vào những kẻ xây cầu, chứ không phải những kẻ giữ phà.
