Pakistan vừa kích hoạt một bộ máy điều tra tội phạm tiền mã hóa thuộc FIA, song song với việc thành lập Cơ quan Quản lý Tài sản Ảo (PVARA) và dỡ bỏ lệnh cấm ngân hàng đối với các sàn giao dịch. Lớp sơn ICO vẫn còn mùi gas, chỉ là lớp sơn mới.
Khi tôi đọc các bản tin này vào tuần trước, bản năng ‘Cold Dissector’ trong tôi lập tức bật dậy. Tôi đã chứng kiến quá nhiều lần các chính phủ ở thị trường mới nổi tung ra những tuyên bố hứa hẹn – nhưng thường kết thúc bằng một địa chỉ ví duy nhất. Lời hứa thường kết thúc bằng một địa chỉ ví duy nhất – không phải bằng sự thay đổi thực chất. Vậy Pakistan có khác không?
Hãy nhìn vào bối cảnh. Pakistan đứng thứ ba trong Chỉ số Chấp nhận Tiền mã hóa Toàn cầu của Chainalysis năm 2024. Hơn 20 triệu người trẻ, tỷ lệ kiều hối lớn từ Trung Đông, và một hệ thống ngân hàng truyền thống yếu kém. Trước đây, họ phải dựa vào P2P và OTC để mua USDT. Nay, với việc Ngân hàng Nhà nước Pakistan (SBP) dỡ bỏ lệnh cấm, các sàn tập trung có thể mở tài khoản ngân hàng hợp pháp. Đó là một cải thiện thực sự về cơ sở hạ tầng. Nhưng đừng vội ăn mừng.
Phần cốt lõi của phân tích – tháo gỡ có hệ thống
Pakistan đang xây dựng một khuôn khổ ‘hai làn đường’: một làn đường điều tra tội phạm (FIA với NC3), một làn đường cấp phép và giám sát (PVARA). Nhìn bề ngoài, đây là dấu hiệu của một thị trường trưởng thành. Nhưng với tư cách một nhà phân tích đã mổ xẻ hàng trăm dự án từ 2017, tôi thấy ba điểm nghẽn chết người.
Thứ nhất – rủi ro tôn giáo. Pakistan là một nước Cộng hòa Hồi giáo. Các học giả tôn giáo vẫn chưa đưa ra phán quyết cuối cùng về việc tiền mã hóa có ‘halal’ hay không. Một fatwa tiêu cực có thể phá hủy toàn bộ khuôn khổ pháp lý chỉ sau một đêm. Tôi đã thấy điều này xảy ra với các sản phẩm tài chính khác ở Trung Đông. PVARA có thể cấp phép, nhưng nếu giáo sĩ tối cao nói ‘không’, người dân sẽ không dùng. Đây là rủi ro hiện hữu.
Thứ hai – năng lực thực thi. FIA mới thành lập một đơn vị điều tra tài sản ảo, nhưng đội ngũ hiện tại thiếu kinh nghiệm chuyên sâu về blockchain. Họ sẽ phải thuê ngoài các công ty như Chainalysis – điều đó tạo ra sự phụ thuộc công nghệ và chi phí. Nếu không có các vụ bắt giữ nổi bật trong 6 tháng đầu, đơn vị này có thể trở thành ‘dự án tủ’ và mất ngân sách. Tình trạng ‘có pháp luật nhưng không thi hành’ là căn bệnh kinh niên ở nhiều thị trường mới nổi.
Thứ ba – xung đột quyền lực. Ngoài FIA, còn có NCCIA (Cơ quan chống tham nhũng quốc gia) và ANF (Lực lượng chống ma túy) cũng đang xây dựng đơn vị điều tra tiền mã hóa. Sự chồng chéo quyền hạn sẽ gây khó khăn cho các sàn giao dịch hợp pháp khi phải báo cáo cho nhiều cơ quan khác nhau. Điều này tạo ra chi phí tuân thủ cao, có thể giết chết các doanh nghiệp nhỏ.
Góc nhìn đối lập – phe bò có lý do để lạc quan
Dù vậy, tôi phải thừa nhận một điểm: Pakistan đang làm đúng những gì FATF yêu cầu. Việc thông qua Đạo luật Tài sản Ảo vào tháng 3/2026 và thành lập PVARA là bước đi có hệ thống. Nếu họ có thể vượt qua rào cản tôn giáo, Pakistan sẽ trở thành một trong những trung tâm tiền mã hóa lớn nhất ở Nam Á. Các sàn giao dịch như Binance, Bybit đang chờ cơ hội. Kiều hối là một ứng dụng giết chết – với hơn 30 tỷ USD mỗi năm, việc sử dụng stablecoin để chuyển tiền về có thể cắt giảm phí từ 5% xuống dưới 1%. Đây là cơ hội thực sự.
Nhưng tôi vẫn giữ thái độ hoài nghi có cơ sở. ‘Chấp nhận toàn cầu đứng thứ ba’ không có nghĩa là mọi thứ sẽ suôn sẻ. Tôi nhớ lại năm 2020, khi Yam Finance tăng TVL từ 0 lên 500 triệu USD trong 24 giờ. Tôi đã phát hiện lỗi trong hàm rebase và cảnh báo, nhưng bị cộng đồng la ó. Ba ngày sau, nó sụp đổ. Pakistan cũng vậy – nếu không giải quyết được mâu thuẫn tôn giáo và năng lực thực thi, ‘lớp sơn ICO’ sẽ bong tróc.
Takeaway: Trách nhiệm thuộc về nhà đầu tư
Tôi sẽ không khuyên bạn mua bán dựa trên tin tức này. Thay vào đó, hãy theo dõi ba tín hiệu: (1) PVARA có cấp giấy phép đầu tiên cho sàn nào không? (2) FIA có công bố vụ án lớn nào không? (3) Các học giả tôn giáo có đưa ra phán quyết thuận lợi không? Nếu cả ba tín hiệu đều xanh, thì đó mới là lúc để cân nhắc. Còn bây giờ, chỉ là một lớp sơn mới – vẫn còn mùi gas.
