Trong 7 ngày qua, một con số khiến tôi không thể rời mắt khỏi Bloomberg terminal: lợi nhuận từ mảng investment banking của Goldman Sachs và Morgan Stanley tại thị trường châu Âu đã tăng 34% so với cùng kỳ năm ngoái. Nhưng điều nghịch lý là chính các ngân hàng châu Âu lại đang èo uột, thậm chí Deutsche Bank còn phải cắt giảm bonus pool vì lợi nhuận sụt giảm. Câu chuyện không đơn thuần là ai làm ăn giỏi hơn – nó là một cuộc chiến về luật lệ, nơi mà Phố Wall đang chơi ở một sân chơi linh hoạt hơn, còn châu Âu tự trói mình bằng những quy tắc Basel III được thắt chặt đến mức khó thở. Và giữa cuộc chiến này, crypto – vốn luôn bị coi là ‘gã ngoài cuộc’ – đang đứng ngoài rìa và mỉm cười.
Hãy nhìn vào bức tranh vĩ mô. Sau khủng hoảng 2008, toàn cầu chạy đua siết chặt quản lý ngân hàng. Châu Âu, với tâm lý sợ hãi sụp đổ hệ thống, đã thực thi Basel III một cách nghiêm ngặt hơn bất cứ khu vực nào. Kết quả: các ngân hàng châu Âu buộc phải giữ một lượng vốn khổng lồ (CET1 ratio cao ngất ngưởng), hạn chế sử dụng đòn bẩy, và đặc biệt là bị siết chặt trong việc nắm giữ trái phiếu chính phủ (sovereign debt). Trong khi đó, Mỹ dưới thời Trump và sau đó là Fed, đã chọn con đường nới lỏng hơn, cho phép các ngân hàng Phố Wall tự do sử dụng vốn để kinh doanh, mua lại cổ phiếu, và đặc biệt là mở rộng các mảng kinh doanh vốn (capital market) vốn sinh lời cao. Vậy nên, khi dòng thanh khoản toàn cầu dồi dào vào năm 2021-2022, Phố Wall hưởng lợi trực tiếp, trong khi các ngân hàng châu Âu chỉ có thể ngồi nhìn vì "tay bị trói" bởi quy định của chính mình.
Bây giờ, áp lực đã khiến châu Âu không thể làm ngơ. Ủy ban Châu Âu và European Banking Authority (EBA) đang đối mặt với làn sóng phản đối từ chính các ngân hàng, hiệp hội ngân hàng, và ngay cả một số chính trị gia ở Đức, Pháp. Họ nói: "Nếu không sửa luật, chúng ta sẽ mất toàn bộ thị phần tài chính vào tay Mỹ, và dòng chảy tài năng – vốn đã đổ về New York – sẽ không bao giờ quay lại". Thực tế, họ đúng. Sức ép từ Phố Wall đang buộc châu Âu phải xem xét lại các quy định như: hạ thấp tỷ lệ vốn (leverage ratio), giảm trọng số rủi ro cho trái phiếu chính phủ (điều này gây tranh cãi vì nó khuyến khích nắm giữ nợ công), và đặc biệt là nới lỏng các giới hạn về market making – mảng kinh doanh mang lại siêu lợi nhuận cho Phố Wall.
Tuy nhiên, điều kỳ lạ là trong tất cả các cuộc thảo luận, hầu như không ai nhắc đến crypto. Như thể đây chỉ là cuộc chơi giữa các ông lớn ngân hàng truyền thống. Và tôi nghĩ đó là một góc nhìn sai lầm. Thực chất, crypto đang lặng lẽ hưởng lợi từ chính sự căng thẳng này. Hãy nhìn vào bức tranh: nếu châu Âu nới lỏng quy định, thanh khoản ngân hàng sẽ tăng, kéo theo lãi suất thấp hơn và dòng tiền rẻ chảy vào tài sản đầu cơ như Bitcoin và Ethereum. Đây là lý do khi các ngân hàng trung ương nới lỏng, crypto thường bùng nổ. Nhưng tôi muốn đưa ra một giả thuyết phản trực giác hơn: nếu châu Âu không nới lỏng, hoặc nới quá chậm, crypto còn có lợi hơn nữa. Bởi vì một hệ thống ngân hàng bị bóp nghẹt bởi quy định sẽ không đáp ứng được nhu cầu về vốn của các doanh nghiệp và nhà đầu tư. Họ sẽ tìm đến các kênh tài chính thay thế: token hóa tài sản, DeFi lending, stablecoin. Khi các ngân hàng quá thận trọng, thị trường tiền điện tử trở thành nguồn cung cấp thanh khoản duy nhất cho các giao dịch mạo hiểm.
Cá nhân tôi từng chứng kiến điều này trong mùa hè DeFi 2020. Khi các ngân hàng châu Âu không cho vay vì sợ rủi ro COVID, thì Compound và Aave đã cung cấp thanh khoản không cần giấy tờ, không cần tín dụng. Đó là một bài học: khi ngân hàng truyền thống bị siết chặt, crypto mới phát huy sức mạnh thực sự của nó: là một hệ thống tài chính song song, phi tập trung, không bị ràng buộc bởi các quy tắc quốc gia. Vậy nên, cuộc chiến giữa Phố Wall và châu Âu, dù kết quả thế nào, cũng sẽ đổ thêm dầu vào lửa cho sự phát triển của crypto. Nếu châu Âu nới lỏng, dòng vốn đổ vào crypto như một tài sản rủi ro. Nếu châu Âu tiếp tục thắt chặt, các doanh nghiệp sẽ chuyển sang DeFi để huy động vốn. Cả hai kịch bản đều có lợi cho chúng ta.
Câu hỏi đặt ra: Liệu các nhà quản lý châu Âu có nhìn thấy điều này không? Họ có lo sợ rằng việc tiếp tục siết ngân hàng sẽ vô tình thúc đẩy một hệ thống tài chính mà họ không kiểm soát được? Tôi nghĩ là có – và đó là lý do họ đang cân nhắc việc đưa crypto vào khuôn khổ quản lý MiCA, như một cách để kiểm soát dòng chảy thay vì để nó tràn lan. Nhưng bất kể họ làm gì, crypto sẽ không còn là kẻ đứng ngoài cuộc nữa. Nó đã trở thành một mảnh ghép không thể thiếu trong bức tranh thanh khoản toàn cầu. Và lúc này, khi Phố Wall đang thắng lớn và châu Âu đang vội vã sửa luật, tôi cho rằng đây là thời điểm để tích lũy thêm các tài sản số có tính thanh khoản cao như Bitcoin và Ether, đồng thời theo dõi chặt chẽ các giao thức DeFi định giá thấp. Bởi vì, dù châu Âu có nới lỏng hay không, thì crypto vẫn là người chiến thắng cuối cùng trong cuộc chơi này.
