Một tiền đạo, 3400 tỷ. Một tiền vệ chạy cánh, được định giá từ 7000 tỷ đến 1.3 tỷ.
Bạn nghĩ tôi đang nói về một meme coin đầu cơ nào đó?
Không. Đây là một thương vụ chuyển nhượng bóng đá có thật của Premier League: Arsenal vừa hoàn tất hợp đồng trị giá 34 triệu đô cho một tài năng Hy Lạp, và đang lao vào cuộc đua giành một cầu thủ khác với mức giá lên tới 130 triệu đô.
Số tiền này bằng với toàn bộ vốn hóa của hàng trăm dự án Layer-2 đang vật lộn với TVL.
Và tôi đang ngồi đây, nhìn vào màn hình của mình, tự hỏi: Tại sao chúng ta, những người trong ngành blockchain, lại chấp nhận một sự phi lý đến vậy trong việc định giá tài sản?
Hãy nhìn vào thị trường hiện tại. Mọi thứ đang đi ngang. Các altcoin đỏ rực trong nhiều tháng. Cộng đồng thì chán nản, chờ đợi “mùa altcoin” tiếp theo như chờ một phép màu. Nhưng tôi thấy một điều khác. Tôi thấy một sự phân bổ vốn thầm lặng, một cuộc di cư của “dòng tiền thông minh” từ những câu chuyện đầu cơ sang những nền tảng có kỹ năng cơ bản (fundamentals) thực sự. Chính xác như cách một CLB bóng đá chi 130 triệu đô cho một tài năng trẻ: họ mua tiềm năng sinh lời, chứ không phải hào nhoáng nhất thời.
Năm 2020, trong mùa hè DeFi, tôi đã bỏ 50 ETH vào Uniswap để làm nhà cung cấp thanh khoản. Đó là một canh bạc. Nhưng nó có lý do: giao thức có sản phẩm khả thi, có khối lượng giao dịch thực, và quan trọng nhất, có một cơ chế tạo ra giá trị rõ ràng (phí giao dịch). Nó giống như mua cổ phiếu của một sàn giao dịch vậy. Còn bây giờ? Tôi thấy toàn bộ dòng tiền chảy vào các DEX và các giao thức đòn bẩy, nơi mà APY 500% chỉ là ảo ảnh từ việc in token để trả cho người dùng đi farm.
Thị trường đi ngang là nơi sự thật lộ diện. Nó giống như khi thủy triều rút, bạn mới thấy ai đang khỏa thân. Và trong bối cảnh này, tín hiệu kỹ thuật rõ ràng nhất là sự trỗi dậy của những giao thức có doanh thu thực, có phí giao dịch thực, và có cộng đồng thực sự gắn bó, chứ không phải những kẻ đến rồi đi theo làn sóng airdrop.
Hãy nhìn vào Hyperliquid. Một perpetual DEX, không có token farm, không có quỹ đầu tư lớn hậu thuẫn, nhưng TVL của nó đã vượt 1 tỷ đô và khối lượng giao dịch hàng ngày lên tới hàng tỷ đô. Tại sao? Bởi vì nó giải quyết một vấn đề thực sự: trải nghiệm giao dịch nhanh như CEX, nhưng phi tập trung. Nó có một cộng đồng hardcore. Và nó tạo ra doanh thu từ phí. Đây là “kỹ năng cơ bản” —— một sản phẩm tốt, một vấn đề được giải quyết.
Trong một buổi meetup gần đây ở Bắc Ninh, một bạn trẻ hỏi tôi: “Anh ơi, thị trường đi ngang thế này, em nên làm gì để không thua lỗ?” Tôi chỉ vào màn hình và nói: “Hãy nhìn vào Ethena. Hãy nhìn vào Pendle. Họ đang tồn tại và thậm chí còn phát triển ngay cả khi mọi thứ khác đều đỏ. Họ có doanh thu. Họ có cộng đồng. Họ có một sản phẩm mà người dùng thực sự cần.”
Bạn có tin không? Khi tôi làm việc với dự án NFT “Bắc Ninh Văn Hiến”, tôi đã học được một bài học đắt giá: sau cơn sốt ban đầu, nếu dự án không có một cộng đồng đủ mạnh, không có một giá trị văn hóa thực sự, nó sẽ chết khi thị trường xuống. Và nó đã chết. Giá NFT của tôi rơi 90%. Nhưng tôi không bỏ cuộc. Tôi xây dựng lại cộng đồng, tôi tạo ra DAO, và tôi tập trung vào giá trị cốt lõi. Đó là lý do tại sao DAO ‘Quỹ Văn Hóa Phi Tập Trung’ vẫn tồn tại đến ngày hôm nay, với 500 thành viên và 200 ETH trong quỹ.
Chúng ta quá tập trung vào giá, mà quên mất giá trị. Giá là sự phản ánh tức thời của cung cầu. Giá trị là nền tảng vững chắc được xây bằng thời gian, công sức và sản phẩm có ý nghĩa.
Hãy đối chiếu với thị trường bóng đá. Tại sao một cầu thủ 22 tuổi có thể được định giá 130 triệu đô? Bởi vì anh ta đã chứng minh được kỹ năng, anh ta có tiềm năng trở thành ngôi sao, và thị trường (các CLB) tin rằng anh ta sẽ tạo ra nhiều giá trị hơn trong tương lai. Đó là một dạng “fundamental” khác, nhưng triết lý thì không khác: đầu tư vào tài năng, vào sự phát triển, vào tương lai.
Vậy, dòng tiền 5 nghìn tỷ đô đang di cư đi đâu?
- Các DEX và giao thức có doanh thu thực: Chúng là những “cỗ máy in tiền” thầm lặng. Họ không cần hype. Họ chỉ cần người dùng giao dịch và trả phí. Hãy nhìn vào Hyperliquid, dYdX, hoặc thậm chí Uniswap. Dòng tiền thông minh đang gom những token này khi thị trường đi ngang, chờ đợi một sự phục hồi.
- Các giao thức cho vay (lending protocols): Aave, Compound. Chúng là nền tảng của hệ sinh thái DeFi. Khi thị trường đi ngang, mọi người vẫn cần vay, vẫn cần cho vay, và vẫn cần thanh khoản. Đây là những dự án có mô hình kinh doanh bền vững.
- Blockchain nền tảng có hệ sinh thái thực sự: Solana, Ethereum, Base. Không chỉ là Layer-1. Mà là những blockchain có một cộng đồng nhà phát triển mạnh, có nhiều ứng dụng được sử dụng hàng ngày.
Tuy nhiên, có một góc nhìn trái chiều mà tôi muốn bạn suy nghĩ. Liệu câu chuyện về “dòng tiền thông minh” có phải là một cái bẫy khác?
Hãy dừng lại một chút. Bạn có chắc rằng việc chuyển từ đầu cơ meme coin sang đầu cơ “fundamental” là một bước tiến? Nếu một giao thức có doanh thu thực, nhưng PE ratio của nó cao ngất ngưởng (ví dụ, token của nó được định giá gấp 100 lần doanh thu hàng năm), thì đó có thực sự là một khoản đầu tư an toàn?
Trong thị trường đi ngang, tôi thấy rất nhiều người “chuyển nhượng” từ việc mua PEPE sang mua HYPE, và họ vẫn kỳ vọng một sự tăng giá phi mã. Đó không phải là tư duy đầu tư. Đó là tư duy đầu cơ được ngụy trang bằng những thuật ngữ bóng bẩy.
Nghĩa là, bạn có thể thua lỗ khi mua một token “fundamental” với giá quá cao cũng giống như mua một meme coin vậy. Sự khác biệt duy nhất là bạn có thể tự an ủi mình bằng một câu chuyện đẹp hơn.
Tôi đã từng mua omiseGO ở đỉnh năm 2017. Lúc đó tôi nghĩ nó là một dự án “fundamental”. Nó có một đội ngũ mạnh, có quan hệ đối tác lớn. Nhưng tôi mua ở mức giá quá cao, và tôi đã mất rất nhiều tiền. Sau đó tôi hiểu ra: ngay cả với một dự án tốt, việc định giá token vẫn là một bài toán khó, và thị trường có thể điều chỉnh bất cứ lúc nào.
Vậy đâu là lối thoát?
Tôi không bảo bạn đừng mua token. Tôi bảo bạn hãy nhìn vào sản phẩm. Hãy sử dụng sản phẩm. Hãy trải nghiệm nó. Nếu bạn thấy nó có ích, nếu bạn sẵn sàng trả tiền cho nó, thì người khác cũng vậy. Đó là tín hiệu tốt nhất.
Và quan trọng nhất: đừng kỳ vọng một sự tăng giá 10 lần trong một tuần. Khi thị trường đi ngang, hãy tích lũy. Hãy DCA (trung bình chi phí đô la) vào những dự án mà bạn tin tưởng. Hãy xây dựng một vị thế vững chắc, và chờ đợi.
Giống như một CLB bóng đá mua một cầu thủ trẻ, họ không kỳ vọng anh ta ghi bàn ngay trong trận đầu. Họ đầu tư vào tiềm năng 3-5 năm tới. Họ xây dựng chiến thuật xung quanh anh ta. Họ kiên nhẫn.
Vậy bạn, bạn có đang kiên nhẫn? Bạn có đang xây dựng một danh mục đầu tư dựa trên “kỹ năng cơ bản” thực sự, hay bạn vẫn đang chạy theo những câu chuyện được dựng lên từ những cuộc gọi vốn?
