Trong suốt 18 năm quan sát thị trường tài chính, tôi chưa từng thấy một sự kiện ngoại giao nào được đưa tin trên một trang blockchain trước khi xuất hiện trên các phương tiện truyền thông chính thống. Nhưng đây là thời đại của Trump, và mọi quy tắc đều đã bị viết lại.
Witkoff và Kushner sẽ tới Kyiv và Moscow. Hai người này không phải là những nhà ngoại giao chuyên nghiệp. Họ là bạn thân, là con rể, là những nhà kinh doanh bất động sản. Khi một tổng thống cử những người như vậy đi, ông ta không muốn đàm phán hòa bình theo nghĩa truyền thống. Ông ta muốn đóng một giao dịch. Và trong thế giới tài chính, chúng tôi gọi đó là một hợp đồng hoán đổi – swap.
Khi bạn nhìn thấy một đặc phái viên, hãy tìm một hợp đồng hoán đổi.
Bản tin gốc từ Crypto Briefing chỉ có một dòng sự kiện và hai nhận định. Nhưng với một người làm phân tích vĩ mô, thông tin ít ỏi đó đủ để dựng lên một bản đồ thanh khoản khổng lồ. Bởi vì ở đây, không chỉ có chiến tranh và hòa bình. Ở đây có dòng tiền của cả châu Âu, có giá dầu của toàn cầu, và có tương lai của đồng đô la.
Bối cảnh: Nút thắt thanh khoản toàn cầu
Để hiểu chuyến đi này, cần quay lại bối cảnh từ năm 2022. Nga – Ukraine xung đột đã bước sang năm thứ tư. Mỗi bên đều không thể giành chiến thắng quyết định. Ukraine dựa vào viện trợ của Mỹ và châu Âu. Nga dựa vào nguồn thu năng lượng và sự kiên trì kinh tế. Phương Tây đã áp đặt hàng loạt lệnh trừng phạt, nhưng Nga vẫn trụ vững nhờ các kênh thương mại ngách và sự chuyển hướng sang Trung Quốc, Ấn Độ.
Trump trở lại Nhà Trắng với cam kết “kết thúc chiến tranh trong 24 giờ”. Đó là lời hứa mang tính chiến dịch, không ai tin là có thể thực hiện theo nghĩa đen. Nhưng giờ đây, ông ta cần một kết quả có thể phô trương trước cuộc bầu cử giữa kỳ. Và đây là lý do tại sao việc bổ nhiệm Witkoff và Kushner lại quan trọng.
Witkoff là tỷ phú bất động sản, từng được bổ nhiệm làm đặc phái viên Trung Đông. Kushner là con rể Trump, người đã giúp đàm phán Thỏa thuận Abraham vào năm 2020 – một thỏa thuận bình thường hóa quan hệ Israel – Arab, trong đó có những điều khoản thương mại trị giá hàng tỷ đô la. Cả hai đều thuộc phe “deal-maker”. Họ không đọc báo cáo tình báo dày 200 trang, họ đọc bảng cân đối kế toán.
Trong cuộc gặp này, có hai bên đối lập: Kyiv muốn giữ vững chủ quyền và an ninh, Moscow muốn dỡ bỏ trừng phạt và giữ vùng ảnh hưởng. Nhưng có một bên thứ ba mà không ai nhắc tới: Châu Âu. Nếu Mỹ và Nga đạt thỏa thuận mà không có châu Âu, thì toàn bộ kiến trúc an ninh châu Âu sẽ sụp đổ. Điều đó cũng giống như một pool thanh khoản bị rút thanh khoản đột ngột – sẽ có một đợt thanh lý hàng loạt.
Tín hiệu từ việc chọn người: Quyền kiểm soát quản trị
Chiến tranh là một giao thức thanh khoản cực đoan.
Khi tôi nói “giao thức”, tôi dùng đúng nghĩa trong kỹ thuật blockchain. Một giao thức là một bộ quy tắc xác định dòng chảy của tài sản. Trong chiến tranh, tài sản chảy từ ngân sách quốc gia vào các nhà thầu quốc phòng, từ kho dự trữ dầu mỏ vào các quỹ đầu cơ, từ người dân Ukraine vào chiến trường. Có người hưởng lợi, có người mất tất cả.
Nhìn vào cấu trúc lệnh trừng phạt của Mỹ, có thể thấy một kiến trúc tương tự như smart contract: nếu điều kiện A xảy ra (ví dụ: Nga rút quân), thì hậu quả B sẽ được kích hoạt (dỡ bỏ trừng phạt). Nhưng smart contract thì không thể thay đổi, còn lệnh trừng phạt thì có thể. Trump đang gửi Witkoff và Kushner tới Moscow để thương lượng điều kiện của cái smart contract này. Và điểm mấu chốt: ông ta muốn tự mình nắm private key.
Trong ngành của tôi, chúng tôi gọi đó là “quyền kiểm soát quản trị”. Nếu Ngoại trưởng hay Bộ Quốc phòng điều hành, các cuộc đàm phán sẽ bị rò rỉ qua các kênh quan liêu. Nhưng khi Kushner đi, toàn bộ thông tin nằm trong một vòng tròn rất nhỏ. Điều này giúp Trump linh hoạt, nhưng cũng tạo ra rủi ro: nếu Kushner mắc sai lầm, sẽ không có ai kiểm soát.
Trong năm 2017, khi tôi audit 12 dự án ICO, tôi phát hiện ra 3 dự án có dấu hiệu lừa đảo. Điều khiến tôi cảnh giác không phải là đội ngũ ẩn danh, mà là cơ chế quản trị quá tập trung. Một người nắm toàn bộ quyền quyết định. Khi một quỹ đầu tư có một người quyết định mọi thứ, rủi ro sai lầm là rất lớn. Trump đang đặt cược vào một cấu trúc quản trị tương tự với ngoại giao Mỹ. Điều đó có thể mang lại tốc độ, nhưng cũng có thể mang lại thảm họa.
Địa chính trị như một thị trường thanh khoản
Hãy tưởng tượng thanh khoản toàn cầu như một đại dương. Mỹ và châu Âu là những dòng hải lưu lớn, Nga là một vùng nước bị đóng băng, còn Trung Quốc là một lục địa đang hấp thụ nước.
Khi Trump phái đặc phái viên đến Moscow, ông ta đang phá băng. Nhưng phá băng không có nghĩa là nước sẽ chảy về hướng cũ. Nó có nghĩa là một tuyến đường mới có thể được mở. Nga, vốn bị cô lập khỏi hệ thống tài chính phương Tây, có thể quay trở lại thị trường năng lượng toàn cầu. Điều đó sẽ làm giảm giá dầu, giảm lạm phát cho Mỹ và châu Âu, nhưng cũng làm giảm lợi nhuận của các nhà sản xuất dầu Mỹ. Và khi giá dầu giảm, áp lực lạm phát giảm, Cục Dự trữ Liên bang có thể giảm lãi suất sớm hơn. Lãi suất giảm là chất xúc tác cho tài sản rủi ro, bao gồm crypto.
Nhưng có một chi tiết mà hầu hết nhà đầu tư bỏ qua. Đó là vấn đề châu Âu.
Châu Âu đã chi hàng trăm tỷ euro để hỗ trợ Ukraine và đối phó với khủng hoảng năng lượng. Nếu Mỹ đơn phương đạt thỏa thuận với Nga, châu Âu sẽ rơi vào thế bị động. Các nhà lãnh đạo châu Âu sẽ phải đối mặt với làn sóng phản đối trong nước, và có thể buộc phải tăng chi tiêu quân sự. Điều đó dẫn đến phát hành trái phiếu chung châu Âu. Một thị trường trái phiếu châu Âu thanh khoản có thể trở thành nơi trú ẩn an toàn mới, cạnh tranh trực tiếp với vàng và Bitcoin.
Tôi đã thấy điều này xảy ra trong mùa hè DeFi 2020. Khi thanh khoản đổ vào các pool thanh khoản như Compound và Aave, lợi suất tăng vọt, và mọi người đổ xô vào. Nhưng khi có một nơi trú ẩn mới xuất hiện, thanh khoản lập tức chuyển dịch. Trong địa chính trị, trái phiếu châu Âu có thể đóng vai trò như một “pool thanh khoản” mới, hút vốn từ vàng và Bitcoin.
Trừng phạt: Con bài mặc cả mạnh nhất, và cũng mong manh nhất
Trong mọi cuộc đàm phán Mỹ – Nga, vấn đề trừng phạt không bao giờ được công khai. Nhưng nó nằm ở trung tâm của bàn đàm phán. Nga muốn được kết nối lại với SWIFT, muốn bán dầu và khí đốt trực tiếp, muốn các ngân hàng Nga hoạt động tự do. Mỹ có thể đáp ứng từng yêu cầu này như một phần thưởng cho các nhượng bộ địa chính trị.
Điều này nghe có vẻ là một giao dịch bình thường. Nhưng có một vấn đề lớn: đòn bẩy của Mỹ đang yếu đi. Các lệnh trừng phạt chỉ hiệu quả khi tất cả các trung tâm tài chính cùng tham gia. Hiện nay, Nga đã xây dựng hệ thống thanh toán song song với Trung Quốc và Ấn Độ. Đồng nhân dân tệ và đồng ruble được sử dụng trong thương mại phi đô la. Nếu Mỹ dỡ bỏ trừng phạt, điều đó không đưa Nga trở lại trật tự cũ – nó chỉ hợp thức hóa một trật tự mới đã tồn tại từ lâu.
Một lệnh trừng phạt chỉ mạnh khi tất cả cùng siết. Còn khi một mắt xích nới lỏng, toàn bộ hệ thống sẽ vỡ.
Trong bối cảnh này, các stablecoin và CBDC đóng một vai trò thú vị. Nga đã thử nghiệm đồng ruble kỹ thuật số, và Trung Quốc đã tiến xa với đồng nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY). Nếu lệnh trừng phạt được nới lỏng, điều đó không có nghĩa là hệ thống tài chính truyền thống quay lại thống trị. Ngược lại, nó có thể tăng tốc quá trình áp dụng tiền kỹ thuật số, vì các quốc gia đã quen với việc dự phòng qua nhiều kênh thanh toán.
Tôi đã nghiên cứu về vấn đề này từ năm 2022, khi ngồi viết báo cáo 50 trang về sự thất bại của UST và rủi ro hệ thống của các stablecoin thuật toán. Bài học của UST là: khi một hệ thống tài chính dựa trên lòng tin mà không có tài sản dự trữ đầy đủ, nó sẽ sụp đổ khi thanh khoản rút đi. Lệnh trừng phạt của phương Tây cũng vậy. Chúng chỉ có giá trị khi có một cơ chế thực thi đáng tin cậy. Khi Trump mở cửa đàm phán, ông ta đang làm suy yếu cơ chế đó – cho dù ông ta có dỡ bỏ trừng phạt hay không.
Thông tin như một vũ khí: Vì sao Crypto Briefing?
Một chi tiết gây chú ý: tin tức về chuyến thăm không xuất hiện trên Reuters hay Bloomberg, mà xuất hiện trên Crypto Briefing, một trang tin chuyên về tài sản số. Điều này có thể là ngẫu nhiên, nhưng trong bối cảnh Trump, không có gì là ngẫu nhiên.
Có ít nhất ba lý do khiến thông tin này được đưa qua kênh crypto.
Một: Trump đang tán tỉnh cộng đồng tiền điện tử. Ông ta hứa sẽ biến Mỹ thành “thủ đô crypto của thế giới”, và việc để một trang tin crypto đưa tin độc quyền về ngoại giao là một cử chỉ thân thiện.
Hai: Đây là một thử nghiệm phản ứng. Bằng cách đưa tin qua một kênh không chính thức, chính quyền Trump có thể quan sát phản ứng của Kyiv, Moscow và châu Âu mà không phải chịu trách nhiệm chính thức. Nếu phản ứng quá gay gắt, họ có thể phủ nhận.
Ba: Cộng đồng crypto là một kênh truyền thông hiệu quả để chuyển tải thông điệp tới giới tài chính nhanh hơn so với các kênh truyền thống. Các nhà giao dịch trên thị trường crypto phản ứng trong vài phút, không phải vài ngày.
Đây là chiến thuật “bơm và xả” ở cấp độ địa chính trị. Bơm thông tin, quan sát phản ứng, rồi quyết định. Trong thị trường crypto, chúng tôi gọi đó là “pump and dump”. Trong ngoại giao, nó được gọi là “thăm dò dư luận”. Và nhà đầu tư thông minh nên nhìn vào hành động này như một tín hiệu rằng mọi thứ chưa ngã ngũ.
Tác động đến thị trường: Ba kịch bản
Nếu chuyến thăm diễn ra và đạt được kết quả, thị trường tài chính sẽ trải qua một đợt tái định giá lớn. Dưới đây là một số kịch bản.
Kịch bản tích cực (hòa bình): Giá dầu giảm 20-30%, lạm phát toàn cầu hạ nhiệt, Fed cắt giảm lãi suất. Bitcoin và các tài sản rủi ro tăng trong ngắn hạn. Nhưng sau đó, dòng vốn có thể chảy khỏi các tài sản đầu cơ sang các kênh đầu tư sản xuất. Ukraine tái thiết sẽ thu hút vốn đầu tư lớn từ châu Âu và Mỹ, tạo ra cạnh tranh với crypto.
Kịch bản tiêu cực (đàm phán thất bại): Mỹ tiếp tục cung cấp vũ khí, Nga tăng cường tấn công, giá dầu tăng, lạm phát tăng. Bitcoin có thể được hưởng lợi với vai trò tài sản trú ẩn, nhưng nếu lãi suất tăng, áp lực bán sẽ quay trở lại.
Kịch bản hỗn loạn (Mỹ ép Ukraine): Trump có thể dọa cắt viện trợ để buộc Ukraine nhượng bộ. Điều này tạo ra một cuộc khủng hoảng chính trị ở Kyiv, khiến dòng vốn chạy khỏi châu Âu và tìm đến nơi trú ẩn. Bitcoin, một lần nữa, có thể tăng vì sự bất ổn, nhưng không ổn định.
Trong mọi kịch bản, điểm chung là: thanh khoản sẽ chuyển dịch. Và những nhà đầu tư nắm giữ tiền mặt hoặc stablecoin có lợi thế để tận dụng sự biến động này.
Ngành công nghiệp quốc phòng: Kẻ thù ngầm của hòa bình
Có một lực lượng sẽ không vui khi Witkoff và Kushner lên máy bay: đó là các nhà thầu quốc phòng Mỹ. Từ năm 2022 đến nay, ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ đã nhận được lượng đơn đặt hàng khổng lồ nhờ viện trợ cho Ukraine. Lockheed Martin, Raytheon, General Dynamics – cổ phiếu của họ tăng vọt. Nếu hòa bình đến, dòng tiền này có thể bị siết lại.
Trong bối cảnh thị trường giảm hiện tại, khi mọi người đều nói về sự sống còn, tôi nhắc lại một điều đã học được từ năm 2020: khi một nguồn thanh khoản khô cạn, thanh khoản sẽ tìm đến nơi khác. Các nhà thầu quốc phòng Mỹ có thể chuyển hướng sang bán vũ khí cho châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc. Họ sẽ không mất đi, nhưng họ sẽ phải cạnh tranh gay gắt hơn.
Điều đáng chú ý là Trump, một người luôn coi quân sự là công cụ đàm phán, có thể sử dụng ngành công nghiệp quốc phòng như một con bài mặc cả. Nếu ông ta muốn buộc châu Âu tăng chi tiêu quân sự, ông ta có thể nói: “Tôi sẽ rút khỏi NATO nếu các người không mua vũ khí Mỹ.” Đây không phải là một viễn cảnh xa vời.
Vai trò của stablecoin và CBDC trong một trật tự đa cực
Một khía cạnh mà hầu hết các nhà phân tích địa chính trị bỏ qua là vai trò của tiền kỹ thuật số trong việc định hình lại trật tự tài chính. Nếu Mỹ và Nga đạt thỏa thuận, một phần trừng phạt có thể được dỡ bỏ. Nhưng Nga đã học được bài học: họ sẽ không bao giờ đặt tất cả trứng vào một giỏ. Nga đã tăng dự trữ vàng, tăng giao dịch bằng nhân dân tệ, và phát triển hệ thống thanh toán nội địa. Ngay cả khi quan hệ với Mỹ được cải thiện, Nga sẽ vẫn duy trì các kênh dự phòng, và điều đó có nghĩa là nhu cầu đối với các loại tiền kỹ thuật số phi đô la sẽ tiếp tục tăng.
Với tư cách là một nhà nghiên cứu CBDC, tôi nhìn thấy sự tương đồng với thị trường DeFi. Khi người dùng lo ngại về rủi ro của một giao thức tập trung, họ chuyển sang các giao thức phi tập trung. Tương tự, khi các quốc gia lo ngại về vũ khí hóa đồng đô la, họ chuyển sang các kênh thanh toán thay thế. CBDC, stablecoin được bảo chứng bằng tài sản, và các mạng lưới thanh toán xuyên biên giới sẽ trở thành hạ tầng của một trật tự tài chính đa cực.
Do đó, chuyến thăm của Witkoff và Kushner không chỉ là một sự kiện ngoại giao. Nó là một tín hiệu cho thấy Mỹ đang chuẩn bị cho một trật tự mới, nơi mà các lệnh trừng phạt không còn là vũ khí tuyệt đối. Và trong trật tự mới đó, tiền kỹ thuật số – dù là CBDC của Trung Quốc, hay stablecoin của các công ty tư nhân – sẽ đóng vai trò lớn hơn.
Góc nhìn phản trực giác: Hòa bình không hẳn là tin tốt cho Bitcoin
Đa số giới đầu tư xem tin tức về hòa bình là tin tốt. Họ sẽ bán vàng, mua Bitcoin, mua cổ phiếu. Nhưng tôi cho rằng điều ngược lại mới đúng.
Nếu Trump thực sự đạt được một thỏa thuận ngừng bắn, đó sẽ là một cú sốc cung lớn đối với thị trường năng lượng. Giá dầu giảm mạnh sẽ kéo lạm phát giảm, nhưng đồng thời, các khoản chi tiêu quân sự của Mỹ cũng sẽ bị cắt giảm. Chi tiêu quân sự là một phần quan trọng của kích thích tài khóa. Khi nó giảm, tăng trưởng GDP có thể chậm lại. Một nền kinh tế chậm hơn, lạm phát thấp hơn, lãi suất thấp hơn – thoạt nghe có vẻ tốt cho Bitcoin, nhưng thực ra lại không.
Hãy nhìn lại lịch sử: Bitcoin tăng mạnh nhất trong giai đoạn 2020-2021, khi chính phủ các nước bơm hàng nghìn tỷ đô la kích thích. Dòng thanh khoản đó đến từ thâm hụt ngân sách khổng lồ. Nếu hòa bình giảm bớt chi tiêu quân sự, thâm hụt ngân sách Mỹ sẽ giảm, và Cục Dự trữ Liên bang sẽ rút bớt thanh khoản. Bitcoin không tạo ra dòng tiền, nó phụ thuộc hoàn toàn vào thanh khoản. Vì vậy, hòa bình có thể là tin xấu cho Bitcoin trong trung hạn.
Điểm mù thứ hai: Châu Âu. Khi Mỹ rút lui, châu Âu sẽ phải tự bảo vệ mình. Điều này có thể dẫn đến việc phát hành trái phiếu chung châu Âu với quy mô lớn. Một thị trường trái phiếu châu Âu thanh khoản, an toàn sẽ là đối thủ cạnh tranh trực tiếp với vàng và Bitcoin trong danh mục tài sản trú ẩn. Trong một thế giới mà trái phiếu châu Âu trả lãi suất 3-4% và được hỗ trợ bởi toàn bộ khối kinh tế lớn nhất thế giới, tại sao lại nắm giữ Bitcoin? Đây là câu hỏi mà những người ủng hộ Bitcoin không muốn đối mặt.
Kết luận: Hòa bình là một giao thức
Khi Witkoff và Kushner đáp xuống Kyiv và Moscow, đừng nhìn vào bảng giá Bitcoin. Hãy nhìn vào giá dầu, lợi suất trái phiếu châu Âu, và biến động của đồng ruble. Hãy nhìn vào dòng tiền chảy ra từ các quỹ đầu tư mạo hiểm, và dòng tiền chảy vào các quỹ trái phiếu chính phủ. Hãy nhìn vào cách mà các ngân hàng trung ương châu Á phản ứng với sự thay đổi của trật tự thế giới.
Hòa bình, trong ngôn ngữ tài chính, là một sự kiện tái phân bổ thanh khoản. Và như mọi sự tái phân bổ, nó sẽ tạo ra người thắng và kẻ thua. Câu hỏi đặt ra không phải là “hòa bình có đến hay không”. Câu hỏi là: Bạn đã sẵn sàng để giao dịch với làn sóng thanh khoản tiếp theo chưa?
