Hồi tháng 7 năm ngoái, tôi đang ngồi trong một quán cà phê ở Thượng Hải, lướt Twitter thì thấy một dòng tweet từ một đồng nghiệp crypto: "1.57 triệu người Israel cùng xem trận chung kết World Cup – con số này cho thấy TV vẫn sống, nhưng 40.6% rating là gì so với một sự kiện on-chain?".
Tôi cười. Đồng nghiệp ấy đã bỏ lỡ điểm cốt lõi. Anh ta nhìn con số và thấy một cơ hội bị bỏ lỡ cho Web3. Tôi nhìn vào đó và thấy một lời nhắc nhở đau đớn: những thứ mà crypto đang cố gắng xây dựng – tính tức thời, cộng đồng, sự kiện toàn cầu – TV đã làm tốt hơn trong nhiều thập kỷ, và không cần token nào cả.
Tôi đã dành 20 năm quan sát sự phát triển của ngành này, từ ICO boom đến DeFi summer, và tôi từng tin rằng blockchain sẽ thay thế mọi thứ. Nhưng khi nhìn vào dữ liệu từ Kan 11, tôi nhận ra một sự thật phản trực giác: chính crypto mới đang chạy theo để bắt chước sức mạnh của các sự kiện trực tiếp, chứ không phải ngược lại.
Hãy nhìn vào con số: 1.57 triệu người xem trên một kênh truyền hình quốc gia nhỏ bé. 40.6% rating – nghĩa là cứ 10 người Israel có TV, 4 người đang xem cùng một nội dung vào cùng một thời điểm. Đây không phải là một con số về "độ phủ sóng". Đây là một con số về sự gắn kết xã hội tập thể. Bạn không thể đạt được điều đó bằng một airdrop hay một chiến dịch marketing trên Discord.
Tôi đã kiểm tra lại nguồn gốc của bài báo. Nó xuất hiện trên Crypto Briefing, một trang tin về blockchain – và điều đó nói lên nhiều điều. Một trang crypto đưa tin về kỷ lục truyền hình truyền thống, như thể nó là một "đối thủ" cần phân tích. Nhưng thực tế, nó là một tấm gương phản chiếu chúng ta: khi ngành của mình cố gắng đo lường thành công bằng số lượng người dùng on-chain, TV vẫn âm thầm thu hút hàng triệu người bằng một thứ mà crypto chưa bao giờ thực sự làm chủ được: sự kiện đồng thời mang tính nghi thức.
Đây chính là điểm mù mà tôi thấy lặp đi lặp lại trong các dự án crypto. Họ xây dựng game, metaverse, nền tảng streaming – nhưng họ quên đi một điều: một trận chung kết World Cup không cần "play-to-earn" để người ta xem nó. Nó không cần token để tạo ra sự khan hiếm. Nó không cần DAO để quyết định nội dung. Sự kiện trực tiếp tự nó đã khan hiếm bởi vì nó chỉ xảy ra một lần, và tự nó đã là một cộng đồng vì tất cả mọi người đều biết rằng hàng triệu người khác cũng đang xem.
Tôi nhớ lại năm 2018, khi tôi tham gia một dự án gọi là "LiveEdu" – một nền tảng giáo dục blockchain hứa hẹn stream các bài giảng và trả token cho người xem. Chúng tôi đã thất bại thảm hại. Lý do? Chúng tôi nghĩ rằng người ta sẽ xem vì được trả tiền, nhưng sự thật là người ta chỉ xem khi nội dung thực sự quan trọng với họ. Một trận chung kết World Cup không cần trả tiền cho người xem – chính người xem sẵn sàng trả tiền (qua cáp, qua thiết bị, qua thời gian) để được là một phần của khoảnh khắc đó.
Crypto Briefing gọi đó là "tin tức", nhưng tôi gọi đó là một bài học về giá trị thực. Giá trị không đến từ việc token hóa mọi thứ. Giá trị đến từ việc tạo ra những trải nghiệm mà con người sẵn sàng dành thời gian cho nó, không phải vì lợi nhuận, mà vì ý nghĩa xã hội. Trong 20 năm nhìn ngành, tôi chưa thấy dự án crypto nào tạo ra được một sự kiện có sức hút như vậy. Ngay cả những NFT drop hot nhất cũng chỉ là một phần nhỏ so với một trận bóng đá quốc tế.
Nhưng đây mới là điều thú vị: nhiều người trong crypto sẽ nói "đó là truyền thống, nó không hiệu quả, không thể mở rộng" – họ sẽ chỉ vào số liệu người dùng on-chain và khoe khoang. Còn tôi, tôi nhìn vào con số 1.57 triệu và thấy rằng: để đạt được điều đó, bạn không cần Layer 2, không cần DA, không cần zk-proof. Bạn chỉ cần một kênh truyền hình, một trận đấu hay, và hàng triệu người cùng muốn chia sẻ khoảnh khắc đó. Đó là bài toán phi tập trung mà chúng ta vẫn chưa giải được.
Tôi đã từng nói rằng "sau ETF, Bitcoin là đồ chơi của Phố Wall". Và tôi cũng từng nói rằng "Layer 2 bị thổi phồng". Nhưng nhìn vào câu chuyện này, tôi thấy một điều còn buồn hơn: chúng ta đang tự thuyết phục mình rằng công nghệ sẽ thay thế mọi thứ, trong khi thực tế, những trải nghiệm cơ bản nhất của con người – cùng nhau xem một sự kiện – vẫn nằm ngoài tầm với của chúng ta.
Và đó là lý do tôi viết bài này. Không phải để ca ngợi TV hay chê bai crypto. Mà để nhắc nhở chúng ta rằng: khi thị trường tăng, chúng ta dễ bị lạc vào những câu chuyện về con số và công nghệ, và quên mất rằng điều quan trọng nhất vẫn là kết nối con người. Một trận bóng đá trên TV có thể không cần blockchain, nhưng nếu chúng ta muốn xây dựng thứ gì đó bền vững, chúng ta cần học từ nó. Chúng ta cần tạo ra những khoảnh khắc mà người ta muốn tham gia, chứ không phải những giao thức mà người ta chỉ tham gia vì lợi nhuận.
